Bài 2: Framing the project_Research gap (part 2)
Series "Làm nghiên cứu với Thu" sẽ gồm hai bài về cách mình định hình mục tiêu và phạm vi của bài báo thông qua xác định research gaps.
Bài 1 mình đã cung cấp cho bạn nền tảng lý thuyết_Research gap là gì và 05 loại research gap phổ biến kèm ví dụ minh họa. Part 2 tiếp tục về gap, số này mình sẽ chia sẻ:
các lỗi phổ biến khi viết research gap
cách mình đọc từng bài báo riêng lẻ và tổng hợp sau nhiều bài báo để xác định gap
File Excel giúp định hướng bạn đọc và nhận diện gap
và đặc biệt, cấu trúc đoạn research gap và mẫu câu cho từng câu trong đoạn này tương ứng với từng loại gap để bạn có thể tự viết đoạn research gap cho bài báo của riêng mình.
05 lỗi phổ biến nhất khi viết research gap
Nhiều nhà nghiên cứu viết xong phần Introduction mà vẫn không chắc gap của mình có thuyết phục không. Thường là vì một trong 5 lỗi sau:
Lỗi 1: Gap quá chung và không có bằng chứng học thuật hỗ trợ
Mình thấy một số bài báo viết research gap với những câu như:
“Research on student motivation in higher education is important and needs more attention.”
“Teacher professional development is an under-researched area that deserves further study.”
“There is a lack of research on the challenges faced by international students.”
Điểm chung của ba câu này là tác giả đưa ra nhận định nhưng không có bằng chứng nào cho thấy gap thực sự tồn tại, không trích dẫn, không chỉ rõ ai đã làm gì, không cho thấy khoảng trống ở đâu.
Nhận định về gap là một câu tuyên bố học thuật, aka academic claim. Nó cần được support bởi literature, không phải cảm nhận cá nhân. Người nghiên cứu cần có trích dẫn nào để chứng minh nhận định mình đưa ra.
Một người làm nghiên cứu với research gap rõ ràng là khi họ bắt đầu chuyển từ:
“Tôi muốn làm về chủ đề X.” sang “Chủ đề X cần được nghiên cứu trong bối cảnh hiện tại với đối tượng Y vì….” + trích dẫn và bằng chứng từ các nghiên cứu trước.
Họ có thể chỉ rõ: ai đã nghiên cứu gì, và bằng chứng nào cho thấy vẫn còn khoảng trống.
Lỗi 2: Nhầm gap với topic
“Chưa có nghiên cứu nào về X ở Việt Nam.”
Đây là một topic, aka chủ đề nghiên cứu, không phải một gap. Gap phải chỉ ra được điều gì cụ thể còn chưa được biết, chưa được giải thích, hoặc chưa được kiểm chứng. Để tránh lỗi này, bạn hãy hỏi: “Nếu gap này được lấp đầy, ta sẽ biết thêm điều gì mà trước đây chưa biết?” Nếu câu trả lời còn mơ hồ, thif gap của bạn chưa đủ rõ.
Lỗi này khá phổ biến vì topic và gap trông rất giống nhau ở bề mặt. Cả hai đều nói về điều “chưa có.” Nhưng bản chất khác nhau hoàn toàn.
Topic trả lời câu hỏi: Nghiên cứu này về cái gì?
Gap trả lời câu hỏi: Nghiên cứu này lấp đầy điều gì còn thiếu trong kiến thức hiện có và tại sao điều đó quan trọng?
Nói cách khác, topic là chủ đề nghiên cứu. Gap là lý do nghiên cứu đó cần tồn tại.
Lỗi 3: Có gap nhưng không gọi tên được
Một số bài có thể đưa ra bằng chứng cho research gap của mình nhưng không gọi tên được cụ thể gap đó là gì. Bài số 1 mình đã gọi tên và phân tích cụ thể 05 loại gap. Mỗi khi đọc, xác định, và viết gap, hãy tự hỏi: “Gap của mình thuộc loại nào?” Gọi đúng tên giúp bạn lý luận chính xác và thuyết phục hơn.
Lỗi 4: Viết câu tuyệt đối
“No studies have examined X.”
Đây là câu tuyên bố research gap khá phổ biến. Mình rất ngại và sợ dùng các từ mang tính tuyệt đối như “all” hoặc “no” vì kiến thức là bao la, dù có tìm và đọc kĩ như thế nào đi nữa, mình vẫn có khả năng bỏ sót hoặc chưa thấy được một khía cạnh nào đó. Khi viết gap kiểu này, bài của bạn rất có nguy cơ bị reject vì nếu Reviewer chỉ cần tìm ra một bài bạn bỏ sót là họ có thể phản lại lập luận của bạn.
Một mẹo nhỏ cho bạn, thay vì viết câu tuyệt đối như trên, hãy thay bằng:
“While X has been explored in [context A], limited attention has been given to [context B].”
Câu này vừa đảm bảo sự khiêm tốn, thể hiện bạn đã đọc và cân nhắc nhiều khía cạnh của chủ đề nghiên cứu, vừa khó bị phản bác hơn.
Lỗi 5: Gap không kết nối với research question
Đây là lỗi về cấu trúc lập luận. Gap được viết rất tốt nhưng research question lại đi một hướng khác. Người đọc hoặc reviewers sẽ phản biện lại: “Vậy nghiên cứu này lấp đầy gap đó bằng cách nào?”
Gap và research question phải là một cặp logic không thể tách rời. Gap là lý do nghiên cứu tồn tại; research question là cách bạn tìm câu trả lời cho lý do cần thực hiện nghiên cứu này.
Tiếp theo mình sẽ chia sẻ cách mình đọc từng bài báo riêng lẻ và kết hợp những gì bạn đã đọc sau nhiều bài để nhận diện gap.
