Bài 1: Framing the project_Research gap (part 1)
Series "Làm nghiên cứu với Thu" sẽ gồm hai bài về cách mình định hình mục tiêu và phạm vi của bài báo thông qua xác định research gaps.
Trong series này, mình sẽ chia sẻ từng bước quá trình mình thực hiện một dự án nghiên cứu, từ giai đoạn đầu tiên là xác định mục tiêu cho đến lúc dự án được xuất bản. Mỗi bài trong series này sẽ cung cấp cho bạn hai nội dung: (1) Mô tả toàn bộ quá trình mình làm dự án này ở từng giai đoạn, từ lúc hình thành ý tưởng đến khi hoàn thành và nộp xuất bản, những quyết định, những khó khăn, những giải pháp, và cả những chiến lược giúp dự án được hoàn thành; và (2) cung cấp những kiến thức nghiên cứu liên quan đến từng giai đoạn đó. Gắn kết lý thuyết với thực tế trong bối cảnh một nghiên cứu đang được thực hiện.
Mục đích lớn nhất của series này là mình muốn bạn không chỉ đọc lý thuyết về nghiên cứu, mà cùng mình thực hành thông qua việc nhìn thấy một dự án nghiên cứu thực sự được làm như thế nào.
Ở số đầu tiên này, mình muốn chia sẻ về bước khởi đầu của dự án này, bao gồm:
Dự án mình đang thực hiện là gì
Tại sao mình muốn làm dự án này
Các bước mình xác định research gap
Các loại research gap phổ biến trong nghiên cứu học thuật
Những lỗi phổ biến khi xác định research gap
Sau khi đọc/học bản tin này:
Nếu bạn đang có một ý tưởng nghiên cứu nào đó, bạn sẽ biết mình nên bắt đầu như thế nào để biến ý tưởng đó thành một dự án nghiên cứu dựa trên lý luận và bằng chứng, thông qua từng bước mình chia sẻ.
Bạn sẽ bắt đầu hình dung rõ hơn “Gap tiềm năng của mình có thể nằm ở đâu?” vì bạn đã có hệ thống lý thuyết là các dạng gap và nó là gì thông qua các ví dụ thực tiễn là các bài báo mình đã xuất bản.
Bạn sẽ học được một lượng kiến thức rất rõ ràng và vững chắc về các loại research gap phổ biến trong nghiên cứu học thuật.
Bạn cũng sẽ nắm bắt được một số lỗi cơ bản khi viết phần research gap và có thể tự đánh giá bài viết của mình để không phạm lỗi tương tự.
Dự án mình đang làm là gì?
Đây là dự án cấp trường và được cấp funding để mình có thể thuê một trợ lý nghiên cứu (research assistant) hỗ trợ trong thời gian một năm.
Chủ đề nghiên cứu của mình là:
A bibliometric analysis of research on international students in Canada from 2000 to 2025.
Nói đơn giản hơn, đây là một nghiên cứu phân tích xu hướng xuất bản học thuật về sinh viên quốc tế ở Canada trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 2025.
Bibliometric analysis là gì?
Bibliometric analysis là một phương pháp nghiên cứu dùng để phân tích các xu hướng trong xuất bản học thuật, bao gồm cả lựa chọn tạp chí hay chủ đề nghiên cứu.
Ví dụ, nghiên cứu dạng này có thể giúp trả lời những câu hỏi như:
Những journal nào xuất bản nhiều nhất về chủ đề này?
Ai là những học giả nghiên cứu nhiều nhất?
Họ đến từ trường đại học nào?
Mỗi năm có bao nhiêu bài được xuất bản?
Những chủ đề nào đang nổi bật?
Những chủ đề nào đang giảm dần?
Các xu hướng/chủ đề nghiên cứu thay đổi như thế nào theo bối cảnh chính sách của Canada về du học sinh quốc tế?
Có thể nói Bibliometric analysis là một dạng bài review, là một dạng bài báo mình cực kì thích vì nó cho mình một bức tranh toàn cảnh của cả một lĩnh vực nghiên cứu. Nó giúp mình nhìn được:
điều gì đã diễn ra,
điều gì đang diễn ra,
và có thể điều gì sẽ diễn ra tiếp theo.
Những bài dạng review như vậy rất quan trọng khi bạn mới bắt đầu một lĩnh vực nghiên cứu mới; khi bạn muốn xây dựng hiểu biết của mình cho một lĩnh vực cụ thể; khi bạn muốn bắt đầu làm nghiên cứu về một lĩnh vực nào đó nhưng không biết nên bắt đầu từ đâu; và đặc biệt khi bạn muốn xác định research gap cho một ý tưởng bạn đang muốn làm.
Tại sao mình muốn làm nghiên cứu này?
Có hai lý do cá nhân khiến mình bắt đầu quan tâm đến dự án này.
Thứ nhất, international education là lĩnh vực mình thực sự yêu thích vì nó liên quan chặt chẽ với chính trải nghiệm của mình với tư cách là một du học sinh quốc tế ở Canada. Làm nghiên cứu về sinh viên quốc tế là một cách để hiểu hơn về chính mình (dù mình không còn là sinh viên nữa).
Thứ hai, mình nghĩ đây là một lĩnh vực vô cùng cần thiết. Canada hiện là một trong những quốc gia thu hút lượng lớn sinh viên quốc tế, và những thay đổi về chính sách, kinh tế, xã hội hay giáo dục đều có ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của họ. Vì vậy, các nghiên cứu về trải nghiệm học tập, hòa nhập văn hóa, phát triển cá nhân, etc. là thực sự quan trọng giúp sự thành công trong việc học cũng như trong tương lai.
Nhưng trong nghiên cứu học thuật, mình muốn làm một chủ đề cụ thể vì “mình thích” thôi thì chưa đủ để tạo thành một nghiên cứu có giá trị học thuật. Mình cần bằng chứng học thuật. Mình cần lý luận chặt chẽ để chứng minh tính cấp thiết, quan trọng, và đóng góp của nghiên cứu. Vậy nên mình bắt đầu đi tìm “lý do học thuật” cho nghiên cứu này. Đây chính là tư duy nghiên cứu.
Research gap là gì?
Trước khi bắt đầu đọc để tìm research gap cho dự án này, mình đã đọc, tổng hợp, và xuất bản rất nhiều nghiên cứu liên quan đến sinh viên quốc tế ở Canada rồi nên trong đầu mình có một cảm giác khá rõ:
“Hình như chưa có ai làm một nghiên cứu bibliometric analysis thật sự toàn diện về lĩnh vực này ở Canada.”
Nên sau khi đã hình dung tương đối rõ:
mình muốn nghiên cứu cái gì,
dùng phương pháp gì,
và muốn đóng góp điều gì,
thì bước tiếp theo của mình là đi tìm bằng chứng học thuật để chứng minh rằng nghiên cứu này thực sự cần thiết.
Nói cách khác: mình bắt đầu đi tìm research gap.
Mình xác định và viết research gap theo 05 bước sau.
Bước 1: Tìm tải “nguyên liệu” xịn
Mình bắt đầu bằng cách tìm tất cả những nghiên cứu sử dụng cùng phương pháp, tức bibliometric analysis, liên quan đến chủ đề sinh viên quốc tế đã đăng trên các tạp chí uy tín hàng đầu trong lĩnh vực.
Mình tìm các nghiên cứu ở nhiều bối cảnh khác nhau:
Canada
Mỹ
Úc
…
và bối cảnh quốc tế nói chung
Mình tìm trên:
Google Scholar
các journal lớn trong lĩnh vực international education
và từ reference list của các bài liên quan
Bạn có thể đọc phần 2 trong bài viết này của mình để có thêm các nguồn tin cậy cho việc tìm tải các bài báo. 3Cs Framewok: Đọc bài báo khoa học ít hơn, nhưng đúng và sâu hơn
Mình tìm được tổng cộng 21 bài nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến chủ đề và phương pháp mà mình quan tâm. Điều thú vị là trong khoảng 5 năm trở lại đây, số lượng nghiên cứu về lĩnh vực này sử dụng bibliometric analysis nhiều mà mình không ngờ tới.
Điều này cho thấy:
phương pháp này đang dần trở nên phổ biến hơn,
và lĩnh vực international education cũng đang được quan tâm mạnh hơn.
đặc biệt là mình đang tiếp bước một dạng bài review được rất nhiều nhà nghiên cứu khác đánh giá cao.
Bước 2: Chọn lọc “nguyên liệu” cần thiết
Khi đọc 21 bài này, mình không chỉ đọc để tìm gap mà mình đọc theo hướng xây dựng luôn database cho các giai đoạn sau của quá trình nghiên cứu. Vì mình đã làm rất nhiều dự án nên mình biết cần những thông tin gì từ các bài báo. Vậy bước đọc này mình trích xuất các thông tin một lần luôn. Khi đọc mỗi bài mình lọc ra các yếu tố sau:
Chủ đề nghiên cứu chính
Tác giả
Journal xuất bản
Năm xuất bản
Bối cảnh nghiên cứu (Canada, Mỹ, quốc tế…)
Phương pháp nghiên cứu
Keyword search string
Key findings
Hạn chế mà bài báo thừa nhận
Và đề xuất hướng nghiên cứu cho tương lai
Điều này giúp mình tiết kiệm rất nhiều thời gian cho các bước sau như:
viết literature review,
phân tích xu hướng,
đối chiếu kết quả,
và xây dựng rationale cho nghiên cứu.
Bước 3: Nhận diện gap
Sau khi đọc xong toàn bộ 21 bài, mình xác định được ba khoảng trống nghiên cứu lớn rất quan trọng và cần thiết để mình làm dự án này. Nhưng trước khi bạn “thực hành” xác định gap với mình, mình muốn bạn học “lý thuyết” là các loại gap phổ biến hiện nay trong nghiên cứu học thuật nhé. Tiếp theo mình trình 05 loại gap phổ biến kèm ví dụ minh họa cụ thể.
