Làm sao để tiến bộ trong nghiên cứu mà không cần phải đọc bài báo khoa học hàng ngày
Chỉ 15 phút mỗi ngày khi áp dụng vào một trong năm hoạt động này.
Mình chưa từng thuộc nổi đầy đủ một bài hát nào trong đời. Nhưng bây giờ có thể hát vanh vách hàng chục bài. Vì sao? Đơn giản thôi: vì ngày nào mình cũng nghe, cũng hát theo con gái mỗi tối trước khi ngủ.
Học tập, nghiên cứu, và phát triển kỹ năng cũng vận hành theo logic tương tự: không cần phải làm nhiều, nhưng cần làm liên tục. Sự tích lũy nhỏ mỗi ngày, theo thời gian, tạo nên sự trưởng thành thực sự.
“Quả trứng mà không cho gà ấp, thì vẫn là quả trứng mà thôi.
Quả trứng ngày đêm đêm ngày ấp, một chú gà con ra đời.
Hạt thóc mà không gieo vào đất, thì vẫn là hạt thóc mà thôi.
Hạt thóc mà gieo ngay vào đất, thì đồng lúa mọc lên tốt tưới.”
Đây là một trong những bài hát mà mình thuộc và bị ấn tượng sâu sắc. Trứng không được ấp thì dần thành trứng thúi. Hạt thóc không được gieo thì dần bị mốc. Tiềm năng mà không được nuôi dưỡng thì cũng tự dần tiêu hao. Điều này đúng với hạt giống, và cũng đúng với năng lực nghiên cứu.
Mọi người hay nói làm nghiên cứu thì nên đọc bài báo khoa học hàng ngày. Mình không làm được điều đó và mình nghĩ nhiều người cũng vậy. Có những giai đoạn mình đọc rất nhiều, ví dụ khi đang viết bài báo hoặc đang triển khai một dự án cụ thể. Có những giai đoạn mình không đọc gì. Nhưng mình không bao giờ ngừng làm nghiên cứu, theo nghĩa rộng hơn của từ đó.
Dưới đây là những thói quen mình duy trì để giữ cho hạt thóc không bị mốc dù không phải ngày nào cũng mở một bài báo ra đọc.
1. Đọc: Không phải chỉ để biết, mà còn để đặt câu hỏi và để kết nối
Đọc là một trong những thói quen nền tảng của người làm nghiên cứu. Nhưng có một sự khác biệt quan trọng giữa
đọc thụ động — thu thập thông tin như một cái máy
và đọc chủ động — đặt câu hỏi, phản biện, và kết nối tri thức mới với những gì mình đã biết.
Bạn không cần phải đọc bài báo khoa học mỗi ngày. Nhưng hãy duy trì thói quen cập nhật kiến thức theo cách phù hợp với nhịp sống của mình:
Theo dõi các nhà nghiên cứu, giáo sư, hoặc đồng nghiệp trong lĩnh vực của bạn trên LinkedIn, Twitter, hoặc ResearchGate. Những bài chia sẻ ngắn, bình luận về nghiên cứu mới, hay thậm chí một câu hỏi ai đó đặt ra trong cộng đồng học thuật đều có thể kích thích tư duy của bạn.
Đọc bài phân tích, blog học thuật, hoặc newsletter trong lĩnh vực của mình — đây thường là cách tiếp cận kiến thức nhanh hơn và dễ duy trì hơn so với việc đọc full-text bài báo mỗi ngày.
Quan trọng hơn: khi đọc bất kỳ thứ gì, hãy tập thói quen hỏi “Điều này kết nối với gì mình đã biết?” và “Điều gì ở đây khiến mình muốn tìm hiểu thêm?” Đó chính là điểm khởi đầu của tư duy nghiên cứu.
2. Viết: Không phải để xuất bản, mà để rèn luyện tư duy
Viết không chỉ là một kỹ năng cần học, mà còn là một công cụ tư duy. Khi viết ra, chúng ta buộc phải làm rõ những gì mình hiểu, nhận ra những chỗ còn mơ hồ, và tổ chức lại suy nghĩ một cách có hệ thống. Đây là lý do tại sao nhiều nhà nghiên cứu lớn xem việc viết là một phần không thể tách rời khỏi quá trình tư duy, chứ không phải là “nghĩ xong rồi mới viết.”
Bạn không cần viết báo mỗi ngày. Nhưng hãy thử:
Viết về một tình huống nghiên cứu bạn quan sát được, một điều thú vị hoặc bất ngờ trong quá trình làm việc. Những quan sát nhỏ này thường là nguồn gốc của những câu hỏi nghiên cứu có giá trị.
Ghi lại những ý tưởng chợt nảy ra, những câu hỏi chưa có lời giải, hoặc những mâu thuẫn bạn nhận thấy giữa những gì bạn đọc và những gì bạn trải nghiệm thực tế.
Viết nhật ký phản tư (reflective journal), không phải để kể lại một ngày của bạn, mà để phân tích nó: Hôm nay mình đã học được gì? Điều gì khiến mình băn khoăn? Mình nhìn nhận vấn đề này như thế nào so với tuần trước?
Viết đều đặn, dù chỉ vài đoạn ngắn mỗi ngày, sẽ giúp bạn phát triển giọng văn học thuật, tư duy rõ ràng hơn, và xây dựng thói quen phản tư, những nền tảng không thể thiếu của một người làm nghiên cứu nghiêm túc.
3. Đặt câu hỏi: Không phải để có câu trả lời ngay, mà để đào sâu
Một trong những phẩm chất quan trọng nhất của người làm nghiên cứu không phải là biết nhiều, mà là biết đặt câu hỏi đúng. Câu hỏi tốt không chỉ mở ra hướng nghiên cứu mới. Nó còn buộc chúng ta phải nhìn nhận lại những giả định mà chúng ta đang mặc nhiên chấp nhận.
Hãy thử thách bản thân mỗi ngày bằng cách:
Viết ra ít nhất một câu hỏi, một suy luận, hoặc một giả thuyết liên quan đến lĩnh vực của bạn. Dù chưa biết câu trả lời. Thói quen này rèn luyện khả năng nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau.
Khi đọc bất kỳ tài liệu nào, hãy tự hỏi: Có cách tiếp cận nào khác không? Nếu đặt trong một bối cảnh khác — văn hóa, thời điểm, đối tượng khác — kết quả có thay đổi không? Tác giả đang giả định điều gì mà họ không nói ra?
Tham gia thảo luận với đồng nghiệp hoặc các nhóm nghiên cứu. Được phản biện và phản biện người khác là một trong những cách nhanh nhất để nhận ra các điểm mù trong tư duy của mình.
4. Thực hành "tư duy chậm": Không phải để làm ít, mà là để làm sâu
Trong một thế giới vận hành theo tốc độ và số lượng, nghiên cứu đòi hỏi một thứ ngược lại: độ sâu. Nghiên cứu tốt không được tạo ra bởi người chạy nhanh nhất, mà bởi người suy nghĩ kỹ nhất.
“Tư duy chậm” — slow thinking — không có nghĩa là làm ít hay lười biếng. Đó là thực hành có chủ đích: dành thời gian để quan sát, phân tích, và phản tư trước khi đưa ra kết luận.
Khi gặp một vấn đề hoặc tình huống trong công việc, đừng vội đưa ra nhận định. Hãy viết ra giấy, quan sát từ nhiều góc độ, và thử lý giải nó như một đối tượng nghiên cứu. Thói quen này không chỉ cải thiện chất lượng tư duy mà còn giúp bạn nhìn ra những chi tiết mà người khác bỏ qua.
Hạn chế đa nhiệm. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng multitasking không làm tăng năng suất mà thực ra làm giảm chất lượng tư duy. Hãy dành trọn sự tập trung cho một nhiệm vụ tại một thời điểm. Mình học điều này theo cách khó: khi nhận ra mình không thể duy trì nhiều dự án song song mà vẫn làm tốt từng cái.
5. Kết nối mỗi ngày: Không phải chỉ để có quan hệ, mà là để mở rộng tri thức
Nghiên cứu không phải là một hành trình đơn độc dù đôi khi mình vẫn có cảm giác như vậy. Tri thức được tạo ra trong đối thoại: giữa các ý tưởng, giữa các quan điểm khác nhau, và giữa những người đang cùng đặt câu hỏi về vấn đề nghiên cứu.
Tham gia các nhóm nghiên cứu hoặc cộng đồng học thuật để không chỉ học hỏi từ những gì người khác chia sẻ, mà còn để kiểm tra và mài sắc tư duy của mình thông qua thảo luận và phản biện.
Kết nối với các nhà nghiên cứu cùng lĩnh vực trên Twitter, LinkedIn, hoặc ResearchGate, không chỉ để networking, mà để theo dõi những cuộc trò chuyện đang định hình lĩnh vực của bạn.
Tham dự hội thảo, seminar, hoặc các buổi chia sẻ trực tuyến. Đôi khi một câu hỏi của ai đó trong hội trường, hoặc một nhận xét sau một bài trình bày, có thể mở ra một hướng suy nghĩ mà bạn không tìm thấy trong bất kỳ bài báo nào.
Không ai trở thành nhà nghiên cứu giỏi chỉ trong một ngày, một tháng, hay thậm chí là một năm. Và cũng không ai cần phải đọc bài báo khoa học mỗi ngày để tiến bộ. Điều tạo nên sự khác biệt không phải là cường độ, mà là tính liên tục và chiều sâu của những gì bạn làm mỗi ngày.
Mỗi ngày, bạn đều có thể gieo một hạt giống nhỏ: đọc một bài viết ngắn và đặt một câu hỏi từ đó, viết vài đoạn phản tư, dành mười phút suy nghĩ chậm về một vấn đề đang bỏ ngỏ, hoặc chia sẻ một ý tưởng với đồng nghiệp.
Những hạt giống nhỏ đó, nếu được gieo đều và đúng đất, sẽ trở thành một cánh đồng.
Hôm nay bạn đã gieo hạt nào cho hành trình nghiên cứu của mình chưa?