Giữa hàng trăm bản thảo nộp vào: Làm sao để tạo sự khác biệt?
Hai mẫu tài liệu ở cuối bài giúp bản thảo của bạn nổi bật hơn.
Mình không phải người thích ăn pizza. Đơn giản là mình không thấy được sự hấp dẫn của nó. Bánh đế dày hay mỏng, sốt cà chua hay sốt trắng, với mình, tất cả đều na ná nhau và chẳng có gì đặc biệt để nhớ.
Cho đến tuần trước, chồng mình order một chiếc pizza mà từ trước đến nay mình chưa thấy ở bất kỳ tiệm pizza nào: những hạt mè trắng rắc đều trên viền bánh, vàng giòn và thơm phức.
Và lần đầu tiên trong cuộc đời, mình ăn hết một chiếc pizza mà thấy ngon.
Ontario hiện có hơn 4.300 tiệm pizza, nhiều nhất trong tất cả các tỉnh thành của Canada. Trong một thị trường đông đúc như vậy, câu hỏi không phải là làm sao để làm pizza, mà là làm sao để người ta nhớ đến pizza của bạn.
Việc gửi bản thảo (manuscript) của bạn tới các tạp chí cũng không khác gì mấy.
Mỗi năm, toàn thế giới có hơn 5 triệu bài báo khoa học được công bố trên hàng chục nghìn tạp chí học thuật (1). Chỉ riêng tạp chí Science, 84% bản thảo bị loại ngay ở giai đoạn sơ tuyển và chỉ 6,1% bài nghiên cứu gốc được chấp nhận đăng (2). Nature có tỉ lệ chấp nhận tương đương. Còn các tạp chí trong lĩnh vực khoa học xã hội và giáo dục, lĩnh vực mà nhiều bạn đọc của mình đang làm việc, tỉ lệ chấp nhận tổng thể đã giảm từ khoảng 40% xuống còn 37% chỉ trong giai đoạn 2005–2010, và tiếp tục giảm theo thời gian do lượng submission ngày càng tăng (3).
Con số này nói lên điều gì? Rằng bản thảo của bạn không chỉ cần tốt. Ngay ở bước nộp bài, nó cần tạo ra sự khác biệt.
Vậy làm thế nào để, giữa hàng nghìn submission mỗi năm, bản thảo của bạn trở thành chiếc pizza có rắc mè?
Trước tiên: Hãy làm đúng những gì người ta yêu cầu
Nghe có vẻ hiển nhiên. Nhưng mình đã đọc và hỗ trợ không ít bản thảo mà vấn đề đầu tiên chính là: tác giả chưa đọc kỹ hoặc chưa tuân thủ Author Guidelines của tạp chí.
Mỗi tạp chí có một bộ quy định riêng: về số lượng từ, về cấu trúc, về định dạng trích dẫn, về cách trình bày bảng biểu và hình ảnh, về phong cách văn phong học thuật. Những quy định này không phải để làm khó tác giả. Chúng phản ánh đặc điểm biên tập và độc giả mục tiêu của tạp chí đó. Một bản thảo không tuân thủ Author Guidelines rất dễ bị editor loại ở bước desk review, trước khi nó đến tay bất kỳ reviewer nào.
Tiếp theo: Đảm bảo bản thảo của bạn được viết đúng
Điều này không có nghĩa là bạn phải viết tiếng Anh hoàn hảo như người bản ngữ. Nhưng nó có nghĩa là bản thảo của bạn cần phải rõ ràng, mạch lạc và đúng văn phong học thuật.
Trong thực tế nghiên cứu và giảng dạy của mình, mình thấy rằng hai vấn đề thường gặp nhất không phải là lỗi ngữ pháp đơn thuần. Mà là câu văn quá phức tạp đến mức mất đi ý nghĩa, và lập luận thiếu logic giữa các đoạn. Tổng biên tập (Editor) không đọc bản thảo của bạn từng chữ từng chữ. Họ scan qua, tìm kiếm argument cốt lõi, tìm kiếm contribution của bạn cho lĩnh vực. Nếu câu văn của bạn khiến họ phải đọc lại ba lần để hiểu ý, thì bản thảo của bạn đã dành một vé bị desk reject.
Và quan trọng nhất: Cover letter của bạn
Đây là nơi nhiều researcher bỏ qua, hoặc làm theo kiểu đối phó.
Cover letter không phải là thủ tục. Nó là cơ hội duy nhất để bạn nói chuyện trực tiếp với editor, không qua bản thảo, không qua reviewer, mà là bạn, như một nhà nghiên cứu có chuyên môn và có quan điểm, đang giải thích tại sao công trình này thuộc về tạp chí này.
Mình đã nhận xét nhiều cover letter theo kiểu:
“We are pleased to submit our manuscript entitled… for your consideration. We believe this manuscript is suitable for your journal…”
Câu văn đó không sai. Nhưng nó cũng không khiến editor dừng lại và đọc tiếp.
Một cover letter xuất sắc cần làm được bốn điều:
1. Xác định rõ contribution của bạn. Bạn thêm gì mới vào lĩnh vực? Không phải là tóm tắt lại bản thảo. Mà là đặt tên cho đóng góp đó theo ngôn ngữ của người trong lĩnh vực. Nếu bạn không thể nói được điều này trong một câu rõ ràng, đó là tín hiệu để bạn quay lại và làm rõ trong phần Introduction.
2. Lý giải tại sao tạp chí này, không phải tạp chí khác. Điều này thể hiện rằng bạn đã đọc tạp chí, hiểu audience của nó, và bạn không đang gửi bản thảo theo kiểu vận may. Editor sẽ nhận ra sự khác biệt này ngay lập tức.
3. Thêm một vài trích dẫn từ tạp chí bạn đang nộp. Khi bạn đặt nghiên cứu của mình trong đối thoại với những bài đã được tạp chí đăng, editor thấy ngay rằng bạn không chỉ gửi bài cho đúng chuyên ngành — mà bạn đang tham gia vào cuộc trò chuyện học thuật mà tạp chí đó đang dẫn dắt. Đây là tín hiệu về sự tương thích thực sự, không phải chỉ về chủ đề.
4. Giữ ngắn gọn và chuyên nghiệp. Một trang A4. Không hơn.
Trong một thế giới mà hàng triệu bản thảo đang được nộp mỗi năm, sự khác biệt của bạn cũng có thể đến từ những thứ tưởng như nhỏ: một lập luận được phát biểu rõ ràng hơn, một cover letter được viết chăm chút và chuyên nghiệp, một lý do cụ thể giải thích tại sao công trình này thuộc về tạp chí này.
Mình gửi tặng bạn hai tài liệu mẫu để bạn tham khảo:
References:
(1) Number of Academic Papers Published per Year - WordsRated
(2) Acceptance rates of peer-reviewed journals
(3) Journal Rejections: How Common Are They? - Enago Academy