2026: Phát triển hành trình nghiên cứu có chủ đích
Để làm nghiên cứu bền vững và có chiều sâu.
Chào bạn, cảm ơn bạn đã đăng kí theo dõi Research Compass. Mình rất vui và biết ơn khi mới vừa ra mắt vào tháng 4 năm 2025, bản tin đã có hơn 100 bạn đăng kí. Và mình cũng hơi “xấu hổ” khi xuyên suốt một năm qua lâu lâu mình vẫn nhận email báo có bạn mới đăng kí theo dõi nhưng mình lại…biến mất khi bản tin vừa ra mắt.
Với lần trở lại này, mình xin dành bản tin đầu tiên của năm 2026 để biện minh một chút vì sao mình lại biến mất không một bài viết mới nào. Vì vậy mà bản tin này mình sẽ tâm sự một chút về câu chuyện cá nhân mình cùng bạn nhé!
Trong tuần đầu tiên quay lại công việc của năm mới, mình dành khá nhiều thời gian để tự quan sát chính mình trong vai trò một nhà nghiên cứu để nhìn lại một năm vừa qua — một năm mình đã đi nhanh hơn, xa hơn, và sâu hơn rất nhiều so với những gì mình từng hình dung.
Tháng 11/2024: Bảo vệ luận án tiến sĩ.
Tháng 12/2024: Nghỉ winter break.
Tháng 1/2025: Chỉnh sửa và nộp bản cuối cùng của luận án, chính thức khép lại hành trình tiến sĩ.
Tháng 2/2025: Như rất nhiều người khác, mình bước sang một chương mới: tìm kiếm công việc toàn thời gian ở xứ sở Canada.
Tháng 3/2025: Sau một tháng nộp đơn cho môt số vị trí, mình nhận được bốn lời mời phỏng vấn. Có nơi từ chối, có nơi im lặng sau vòng đầu tiên. Đây cũng là tháng mình được tin luận án của mình được trao giải Best Dissertation Award từ tổ chức Comparative and International Education Society, một tổ chức lớn nhất nước Mỹ về nghiên cứu so sánh và quốc tế, đúng lĩnh vực nghiên cứu của mình.
Rồi mình có lời mời phỏng vấn thứ năm cho vòng 1 vị trí Director of Academic Research. Hai vòng phỏng vấn tiếp theo đến nhanh như chớp trong chưa đầy hai tuần. Và rồi mình nhận được lời mời làm việc trong sự bất ngờ, hạnh phúc, và tự hào. Trước đó, mình chuẩn bị tinh thần sẽ là bỏ sáu tháng full-time tìm việc. Nhưng chỉ trong hai tháng, mình chính thức “make a big move”, theo lời đồng nghiệp mình nói, trong sự nghiệp, bắt đầu quản lý, định hướng, và phát triển nghiên cứu cho một trường đại học ở Canada.
Mình bắt đầu hành trình mới này từ tháng 4, làm việc 37,5 giờ mỗi tuần, cộng thêm gần 15 giờ di chuyển, duy trì nhịp độ đó suốt tám tháng bận rộn, hoàn toàn tập trung, và rất thành công. Cuối năm 2025, mình được ghi nhận một trong 10 thành tựu nổi bật nhất của trường, và mới tuần trước mình vinh dự được phòng nhân sự và sếp đánh giá Excellent Performance Beyond Expectation cho năm 2025. Đây là lý do mình đã không có một bản tin mới nào từ lúc ra mắt.
Song song với công việc này, mình vẫn tiếp tục làm nghiên cứu và viết bài cùng đồng nghiệp và bạn bè ở nhiều quốc gia. Đến cuối năm 2025, mình đã công bố 06 bài báo khoa học, thêm 03 bài đã được chấp nhận đăng và sẽ ra mắt vào 2026. Tất cả đều được Scopus index, trong đó 5 bài Q1, 1 bài Q2, 2 bài Q3, và 1 bài thuộc tạp chí của trường mình học tiến sĩ. Mình là tác giả chính của 5 bài và đồng tác giả của 4 bài còn lại.
Ngoài vai trò học thuật và chuyên môn, mình còn làm mẹ, làm vợ. Ban ngày của mình là công việc – họp hành, deadline, trách nhiệm. Hết giờ làm là chăm con, dạy con. Mình dạy con nói tiếng Việt, lớn lên cùng con, và đồng hành với con trong việc học cách lắng nghe và cư xử.
Nhìn lại 2025, mình biết ơn sâu sắc những “cánh tay” và “đôi cánh” đã nâng đỡ mình suốt năm qua. Đó là chồng mình – người luôn ủng hộ mọi quyết định của mình và đã làm phần lớn việc nhà để mình có thể toàn tâm theo đuổi mục tiêu; Đó là đồng nghiệp và bạn bè – bọn mình cùng hợp tác và xuất bản những bài báo ý nghĩa; Đó là sự dẫn dắt của Sếp mình – người luôn ủng hộ từng bước đi; và trên hết, đó chính là sự bền bỉ và nỗ lực mà mình đã duy trì và thực thi trong nhiều năm qua.
Bước sang năm 2026, mình không mang theo cảm giác phải “làm nhiều hơn”, cũng không đặt nặng việc phải đạt thêm bao nhiêu thành tựu mới. Thứ mình mang theo là sự tỉnh táo hơn về cách mình làm nghiên cứu, cách mình làm việc, và cách mình phân bổ năng lượng cho những điều thực sự quan trọng.
2025 cho mình rất nhiều trải nghiệm để nhìn lại. Và chính từ những trải nghiệm đó, mình bắt đầu đặt ra một câu hỏi khác cho năm mới:
Làm thế nào để mình tiếp tục làm nghiên cứu một cách bền vững, có chiều sâu, và không lặp lại chính mình?
Câu hỏi này cứ lặp đi lặp lại trong đầu mình. Mình đã tự hỏi bản thân câu hỏi này rất nhiều lần trong tuần đầu tiên quay lại công việc. Và mình nhận ra: nghiên cứu luôn luôn tiến lên – chúng ta mới là người trở nên lỗi thời, nếu chúng ta ngừng cập nhật chính mình.
Chúng ta cập nhật điện thoại mỗi năm. Các phần mềm máy tính cũng thay đổi liên tục. Windows và các công cụ nghiên cứu cũng luôn có phiên bản mới. Nhưng rất nhiều nhà nghiên cứu trong chúng ta vẫn âm thầm làm mọi thứ theo cách cũ, chỉ vì “ngày xưa mình được học như vậy” hoặc “cách này từng hiệu quả với mình”.
Năm nay, thay vì đặt những mục tiêu năng suất lớn như tăng số bài báo, mình chọn 6 cam kết có chủ ý cho hành trình nghiên cứu của mình.
1. Đọc (hoặc đọc lại) sách phương pháp nghiên cứu, đặc biệt là các ấn bản mới
Sách phương pháp nghiên cứu không phải chỉ để đọc một lần khi còn đi học. Chúng là nguồn thông tin nền tảng và đáng tin cậy nhất để mình đọc khi chọn phương pháp nghiên cứu cho các dự án mới, hoặc tìm cơ sở lý luận cho những lựa chọn của mình để trích dẫn vào bài báo. Mỗi lần đọc lại, đặc biệt là các bản cập nhật, mình nhận ra cách hiểu của mình đã thay đổi. Độ chặt chẽ, tính phản tư, hay cách mình định nghĩa “nghiên cứu chất lượng” đều đang thay đổi. Việc đọc lại sách nghiên cứu giống như hiệu chỉnh lại la bàn nghiên cứu của chính mình.
2. Học một phương pháp nghiên cứu mới
Không ai biết tất cả. Tiến sĩ thường là người đọc nhiều, nghiên cứu nhiều và viết sâu về một lĩnh vực cụ thể. Và thường họ tập trung chuyên sâu với một phương pháp nghiên cứu cụ thể nào đó. Nhưng ở quá lâu trong một vùng an toàn có thể âm thầm giới hạn cách chúng ta suy nghĩ. Học một phương pháp nghiên cứu mới sẽ giúp mình đặt câu hỏi tốt hơn và đọc công trình nghiên cứu của người khác với sự cởi mở hơn.
3. Cộng tác với một người mới và cùng nhau xuất bản
Mình đánh giá cao sức mạnh của cộng tác trong nghiên cứu. Mỗi mối cộng tác ý nghĩa đều thay đổi cách mình suy nghĩ. Nhưng mình cũng học được rằng: cộng tác không chỉ là chuyên môn, mà còn là nhịp độ, giá trị và sự tin cậy. Cộng tác đúng người giúp chúng ta đi nhanh hơn. Cộng tác với người chưa phù hợp dạy mình sự kiên nhẫn và cách nhìn nhận khách quan hơn.
Mình rất biết ơn những người đồng nghiệp, người bạn tuyệt vời mà mình đã cùng làm nghiên cứu và xuất bản nhiều công trình có giá trị. Nhưng năm nay, mình muốn chủ động kết nối với những người mới trong lĩnh vực nghiên cứu của mình, những người mình từng trích dẫn bài báo của họ, những người mình vẫn luôn theo dõi trên LinkedIn.
Đây là dịp để mang lại cảm giác thú vị trong làm nghiên cứu. Nếu bạn đang theo dõi ai đó trong lĩnh vực của mình trên LinkedIn hay Facebook, hãy thử gửi tin nhắn, đặt câu hỏi, hoặc ngỏ lời cộng tác nhé! Mình không gõ cửa thì sao biết được đằng sau đó có gì nhỉ?
4. Đào sâu thêm về các công cụ và công nghệ hỗ trợ nghiên cứu
Mình làm tổng quan tài liệu và mã hóa dữ liệu hoàn toàn thủ công trong rất nhiều năm vì đó là cách mình được học trong trường lớp. Mình từng không biết rằng, học các công cụ như MAXQDA, Covidence hay Zotero đã giúp quá trình nghiên cứu của mình rõ ràng hơn, tiết kiệm nhiều thời gian, và bền vững hơn. Các công nghệ AI hay công cụ này không giúp mình làm nghiên cứu hay hơn. Công nghệ không thay thế học thuật, nhưng nó giúp mình giữ năng lượng và thời gian cho những đầu việc quan trọng hơn. Mình muốn bước ra khỏi vùng an toàn và rất háo hức để đào sâu thêm các công cụ hỗ trợ nghiên cứu mới. Mình tin năm nay sẽ là một bước ngoặt mới trong hành trình nghiên cứu của mình.
5. Làm research mentor để chính mình được học nhiều hơn
Làm research mentor không chỉ là việc mình hướng dẫn người khác làm nghiên cứu. Với mình, đó là một quá trình buộc bản thân phải gọi tên rõ ràng những kiến thức, kĩ năng, và kinh nghiệm mình đang có. Giữ vai trò mentor giúp mình vững vàng hơn và tự tin hơn, nhưng vẫn đủ khiêm nhường để biết rằng hành trình nghiên cứu là một quá trình học suốt đời — với cả người được mentor và người đang mentor.
6. Từ bỏ một thói quen nghiên cứu mà mình biết là không còn hiệu quả
Thói quen không còn hiệu quả là khi mình ngồi trước máy tính trong sự mơ hồ rất lâu, hoặc giả vờ như mình hiểu một điều gì đó nhưng thực sự mình không hiểu gì hết, thay vì thừa nhận là mình chưa hiểu, mình không biết. Năm nay mình muốn chậm lại một chút để nhìn toàn bộ quá trình nghiên cứu và trung thực với chính mình: mình hay mơ hồ về điều gì, mình chưa làm hiệu quả ở đâu, mình đã ở đâu?
Hôm nay, vô tình mình đọc được cuốn sách The 12 Week Year. Cuốn sách nhắc mình một điều rất đơn giản nhưng rất đúng với trạng thái hiện tại: thay vì nhìn cả một năm dài phía trước, hãy tập trung làm tốt từng chặng ngắn, với sự tập trung và cam kết cao nhất.
Mình chợt nhận ra, có lẽ năm 2026 của mình không cần quá nhiều mục tiêu lớn. Điều mình cần là giữ được sự tỉnh táo trong từng lựa chọn nhỏ: đọc gì, học gì, cộng tác với ai, dùng năng lượng của mình vào đâu, và khi nào thì cần dừng lại để nhìn lại chính mình.
Nếu 2025 là một năm mình bay rất nhanh thì 2026 là năm mình muốn làm nghiên cứu có chủ đích. Chậm hơn một chút, nhưng biết mình đang làm gì và làm như thế nào để đi được đường dài hơn, bền hơn, và sâu hơn với nghiên cứu mình theo đuổi.
Research Compass vì thế cũng sẽ quay trở lại theo nhịp như vậy. Không ồn ào nhưng đủ sâu để mỗi bản tin là một điểm dừng nhỏ giúp bạn rà soát lại hành trình nghiên cứu của chính mình.
Cảm ơn bạn đã ở đây, đã đọc đến những dòng cuối cùng này.
Chúc bạn một năm 2026 đủ chậm để suy nghĩ, đủ tỉnh để lựa chọn, và đủ vững để tiếp tục bay theo cách của riêng mình.
Hẹn gặp bạn trong những bản tin tiếp theo của Research Compass.
Chia sẻ với bạn hình ảnh một trong những sự kiện phát triển nghiên cứu thành công của mình năm 2025.
